На 26 ноември во 12 часот, во големата сала на Филхармонија, ќе се одржи Симфонискиот концерт за деца „Магичен глас“ на кој како солист ќе настапи сопранот Билјана Јосифов. Аниматор на концертот е Симона Спировска, миленик на детската публика. Концертот ќе се одржи под диригентската палка на Дијана Илкоска-Имери. Приказната се однесува за едно момче кое сака да стане оперски пејач и сонува сон во кој тој навистина пее оперски арии. Во сонот, се појавува добрата вештерка, која е всушност оперска пејачка, и се обидува да му го оствари сонот. Вештерката доаѓа на коњ, наместо на метла, ја бркаат здодевни бумбари, потоа ја носи звукот на трубите, за на крајот да се претвори во дрвена кукла… Приказната е полна со хумор и изненадувања и прекрасна музика соодветно избрана за најмладите слушатели.
Диригент: Гудни А. Емилсон (Исланд)
Солисти: Алексеj Володин – пијано (Русија/Шпанија)
Едит Пења – пијано (Венецуела/Шпанија)
Програма:
В.А. Моцарт: Увертира „Фигаро“
В.А. Моцарт: Концерт за пијано и оркестар бр. 23 во A-dur, K 488 – Едит Пења – пијано
Allegro
Adagio
Allegro assai
В.А. Моцарт: Концерт за пијано и оркестар бр.20 во d-moll, K 466 – Алексеј Володин – пијано
Allegro
Romanze
Rondo, Allegro assai
Пауза
В.А. Моцарт: Концерт за две пијана и оркестар бр.10, Es-dur – Едит Пења и Алексеј Володин
Allegro
Andante
Rondeau: Allegro
Операта во четири чина „Свадбата на Фигаро“, В. А. Моцарт ја напишал во 1786 година. Станува збор за опера буфа – комична опера со која Моцарт ја започнува својата соработка со либретистот Лоренцо да Понте (која подоцна ќе продолжи и со оперите „Дон Џовани“ и „Сите прават така“). „Свадбата на Фигаро“ е една од најизведуваните опери на Моцарт на светските музички сцени.
Таа е една од 10-те најизведувани оперски дела, а во 2017 година кога магазинот Би-би-си направи анкета меѓу оперските пејачи да гласаат за најдобра опера, таа беше на првото место според бројот на гласови. Таа е ремек-дело во жанрот на оперската комедија, а богатото чувство на хуманост, игривост, едноставност и комплексност во исто време се составен дел од извонредната партитура на Моцарт.
Операта првпат била изведена на 1 мај 1786 година во Бургтеатарот во Виена, и постигнала голем успех. Солистите на бис извеле пет арии, а на втората изведба на операта дури осум. Истиот триумф операта „Свадбата на Фигаро“ го доживеала и во Прага, во декември истата година.
Увертирата од операта започнува со тивка градација која еволуира од брмчење и шепот кон бомбастичната тема која го држи во будност слушателот. Таа во себе го носи карактерот и расположението во интегралното оперско дело – хуморот, игривоста, интригите…
Концертот за пијано и оркестар бр. 23 во А-дур, КВ 488, Моцарт го завршил на 2 март 1786 година, два месеца пред премиерата на операта „Свадбата на Фигаро“ и три недели пред да го заврши својот следен Концерт за пијано. Концертот е напишан за соло пијано и оркестар – гудачи, флејта, два кларинета, два фагота и две хорни.
Првиот став е напишан во сонатна форма, а делото започнува со двојна експозиција – првата со оркестарот, втората кога се приклучува пијаното. Ставот содржи неколку теми кои имаат специфична мелодиска структура, со повремена употреба на хроматика која ја потенцира хармонската тензија во овој став.
Во вториот став може да се почувствува оперски тон. Солистот го почнува ставот сам, презентирајќи ја темата во сицилијански ритам. Динамиката е мека и суптилна во текот на целиот став.
Третиот став е феноменална завршница на концертот, типичен Моцартов музички „есеј“ на деликатно осмислената концертна форма.
Концертот за пијано и оркестар бр. 20 во де-мол, КВ 466, В. А. Моцарт го напишал во 1785 година, за време на неговата најголема популарност во Виена, и делото доживеало голем успех, веднаш по премиерата на 11 февруари. Најголем дел од делата на Моцарт се напишани во дурски тоналитет, па затоа делата кои се создадени во звучниот амбиент на молот имаат поинаков звучен печат и идентитет – како операта „Дон Џовани“, маестралниот „Реквием“ и Концертот за пијано и оркестар бр. 20.
Овој концерт за пијано е еден од најизведуваните и најпознатите – пијанистот Чарлс Розен изјавил дека „делото е исто толку мит колку и ремек-дело: кога го слушате, тешко може да утврдите дали го слушате делото или неговата репутација“.
Концертот е комплексен, драматичен, донекаде и мрачен и во него може да се почувствува духот на романтизмот, кој ќе го донесе музиката во 19 век. Има богата оркестрација, рафиниран и мек звук, во него солистот може до крај да ја искаже својата уметничка индивидуалност и да „зборува“ со јазикот на срцето.
Првиот став најавува силна и возбудлива драматичност. И солистот и оркестарот со своите делници прават трансценденција во оваа атмосфера. Вториот став, како што сугерира и насловот „Романса“, носи нова, помирна енергија и звучност. Страсната, лирска, нежна и романтична прва тема во пијаното, дава чувство на мир и спокој. По неа се појавува втората, подраматична тема која ѝ се спротивставува на првата со својот немирен дух. Ставот завршува со разложени акорди, кои наликуваат на шепот. Третиот став се враќа на бурниот карактер од првиот став, заокружувајќи го ова маестрално музичко дело.
Концертот за две пијана и оркестар бр. 10 во Ес-дур, Моцарт го напишал во Салцбург, речиси во исто време со неговиот друг двоен концерт – Симфонија кончертанте за виолина и виола. Иако не се знае точниот датум кога е напишан, се претпоставува дека Моцарт го создал во 1770 година, за него како солист и за неговата сестра Нанерл.
Во периодот од 1781 и 1782 година младиот Моцарт сѐ уште ја градел својата репутација како композитор во Виена, и токму овој концерт требало да биде круна на неговите најдобри дотогашни музички остварувања. За да остави уште поголем впечаток кај виенската публика, Моцарт го зголемил оркестарот, додал кларинети, труби и тимпани. Концертот најчесто го слушаме во оваа оркестрација и денес.
На премиерната изведба во Виена, со Моцарт свирела и неговата студентка Жосефа Ауернхамер, со која претходно ја изведувал и Сонатата за четири раце. Во своите писма, Моцарт бил прилично амбивалентен кога го опишувал нејзиното свирење: „Свиреше инспиративно, иако нејзината кантабиле изведба не сугерираше доволно на деликатниот пејачки стил… “.
Во концертот, двете пијана водат меѓусебен дијалог и разменуваат музички идеи. Оркестарот е многу потивок, во споредба со останатите концерти за пијано, во него Моцарт многу поголем простор им отстапува на солистите. Првиот став е лирски и обемен, а вториот – типично бавен и рафиниран и во него оркестарот е само позадина, над која двајцата пијанисти ја градат својата музичка приказна. Финалниот став е динамично и ритмичко рондо, кое е збогатено и со лирска грациозност типична за Моцартовиот музички стил.
Диригент: Габриел Бебешелеа (Романија)
Солист: Дино Имери – Пијано
С. Петровски: „Пијан танец“ („Пајдушко“)
П.И.Чајковски: Концерт за пијано и оркестар бр.1 во b-moll, оп. 23
Allegro non troppo e molto maestoso
Andantino semplice
Allegro con fuoco
Пауза
П.И. Чајковски: Симфонија бр.6 „Патетична“ во ха-мол, оп. 74
Adagio – Allegro non troppo
Allegro con grazia
Allegro molto vivace
Adagio lamentoso
* Концертот е поддржан од Европската Унија.*
С. Петровски: „Пијан танец“ („Пајдушко“)
Сони Петровски е роден на 4 јануари 1977 година во Сиднеј, Австралија. Средно музичко училиште завршил во Битола, а дипломирал на одделот по композиција на Факултетот за музичка уметност во Скопје, во класата на проф. Гоце Коларовски. Посетувал семинари кај реномирани композитори во Македонија и странство, меѓу кои: Brian Fernheyhough, Krzystof Meyer, Faradj Karaev, John Woolrich, Pierre Allain Jaffrennou, Eric Gaudibert и други. Од 2001 година работи на Факултетот за музичка уметност во Скопје. Бил уметнички директор на фестивалот „Денови на македонска музика“. 1998 до 2006 година бил основач и уметнички раководител на Ансамблот за современа музика „Алеа“ со кој остварил бројни настапи во Македонија и во странство, промовирајќи ја современата македонска и светска музика. Во 2009 е добитник на наградата „Панче Пешев“ за композицијата „Зодијак“ доделена од Сојузот на композиторите на Македонија – СОКОМ. Во 2012 бил избран за Претседател на СОКОМ.
Автор е на повеќе од 70 оригинални композиции и обработки во речиси сите жанрови. Операта „Леандар и Косара“, симфониски, концертантни, камерни, вокални, хорски и солистички дела. Автор е на повеќе нумери од албумот „Божилак“ на Тоше Проески како и 30-тина оркестрации на неговите песни изведувани ширум Балканот. Неговите дела се изведувани во Македонија, Бугарија, Србија, Босна и Херцеговина, Косово, Хрватска, Словенија, Франција, Унгарија, Австрија, Италија, Германија, Новрешка, Полска, Русија, Украина, Данска, Холандија, Велика Британија, Нов Зеланд, Канада. Неговите дела се издадени на носачи на звук од СОКОМ, Музичка младина на Македонија, Трио Интерарт, City Records, Hit Records, Hi-Fi Centar.
„Пијан танец“ на Сони Петровски е дело создадено како нарачка од Македонската филхармонија. Неговата содржина е инспирирана од македонското народно оро „Пајдушко“, чија ритмичност и мелодичност е основа над која Петровски ја гради својата музичка мисла. Композицијата има богата и колоритна оркестрација која на инвентивен начин ја „реинтерпретира“ звучната структура на традиционалното македонско оро.
П.И. Чајковски: Симфонија бр.6 „Патетична“ во ха-мол, оп. 74
Шестата симфонија, насловена „Патетична“ на Петар Илич Чајковски не е дело напишано од композитор кој умира, ниту пак од автор кој бил во депресија. Дури и насловот „Патетична“ е додаден на постухмната изведба. Чајковски бил против давањето програмски карактер на ова симфониско дело, и кога му ја пратил на својот издавач ја насловил само како „Симфонија бр 6“ во бе-мол, посветена на Боб Давидов (неговиот внук). Токму во таква форма, делото било промовирано и на премиерната изведба на 28 октомври 1893 година. Три недели подоцна, по смртта на Чајковски, делото повторно било изведено, со програмскиот наслов „Патетична“. Во неа овој руски композитор буквално ја „истурил“ својата душа, ги покажал своите неверојатни капацитети како композитор кој музиката ја користел како платно за израз и преточување на своите најдлабоки емоции. Во неа има сe – и светлина и темнина, и живот и смрт.
Оваа симфонија е олицетворение на композиторската моќ на Чајковски. Самиот композитор напишал дека „таа е неговото најдобро дело“. Во оваа симфонија се чувствува вечната борба меѓу животот и смртта, меѓу истрошената животна енергија и ултимативната сила на заборав, и токму тие елементи од нејзината структура ја прават да звучи толку моќно и безвременски. Шестата симфонија Чајковски не ја напишал за себеси, туку за сите нас.
Првиот став кој што е речиси три пати подолг од останатите три, веднаш го вовлекува слушателот во нервозната и емотивно силна битка која Чајковски ја развива на суптилен начин. Вториот став има шарм на танц, а во третиот став, Чајковски вметнува триумфален марш кој е изграден на агресивен и пулсирачки ритам. Многу често историчарите коментираат дека доколку Чајковски го сменел редоследот на последните два става, ќе го добиел Бетовеновиот модел на „победа на светлината над темнината“. Наместо тоа, тој го завршил дело со спор, нихилистички став – Адаџо (истото темпо со кое започнува симфонијата), промовирајќи нов концепт во симфониското патување (подоцна истиот концепт ќе го искористи и Малер во својата деветта симфонија). Самиот Чајковски напишал дека ја „оставил својата душа“ во ова дело. Токму таа искреност во дефинирањето на емоциите преку музиката и дава на Шестата симфонија чудесна генијалност, маестралност и безвременска димензија.
Текстови:
Ангелина Димоска, музиколог
